Let's talk!
Een illustratie toont een Gen Z-persoon op zijn telefoon, zwetend van bezorgdheid. Gedachtenballonnen laten een fronsend en glimlachend gezicht zien, wat de online gevaren weerspiegelt waarmee ze worden geconfronteerd. In de buurt zweven twee berichten op sociale media, die de essentie van jongeren op sociale media van vandaag vastleggen.

Jongeren en social media: de gevaren en kansen

Social media zijn niet meer weg te denken uit het leven van jongeren. Platforms zoals Instagram, TikTok, Snapchat en nieuwere apps zoals BeReal en Threads maken dagelijks deel uit van hun routine. Hoewel deze platforms veel voordelen kunnen bieden, zoals het onderhouden van vriendschappen en zelfexpressie, brengen ze ook risico’s met zich mee. In deze blog bespreken we de gevaren van sociale media voor jongeren en bieden we tips en oplossingen om hier bewust mee om te gaan.

Jongeren en social media: de cijfers

Uit recent onderzoek blijkt dat:

 

  • 93% van jongeren tussen de 13 en 18 jaar dagelijks sociale media gebruikt, en de gemiddelde schermtijd is inmiddels opgelopen tot bijna 3 uur per dag.
  • 1 op de 3 jongeren geeft aan ongelukkig te worden door sociale media, met name door het vergelijken met anderen.
  • Jongeren onder de 13 jaar gebruiken ook steeds vaker sociale media, ondanks de leeftijdsrestricties van veel platforms.

 

Deze cijfers benadrukken dat het gesprek over veilig en verantwoord socialmedia-gebruik relevanter is dan ooit.

De gevaren van sociale media

1. Cyberpesten

Cyberpesten blijft een groot probleem. Platforms zoals WhatsApp, Instagram en TikTok worden vaak gebruikt om anderen anoniem te pesten of te beledigen. Vier op de tien jongeren worden online gepest, en vooral meisjes krijgen te maken met body shaming en negatieve opmerkingen over hun uiterlijk.

 

Tips:

  • Bewaar dreigende of pestende berichten (bijv. via screenshots) als bewijs.
  • Blokkeer of rapporteer ongewenste personen via de platforminstellingen. Populaire apps bieden deze functie standaard aan.
  • Ouders: monitor gesprekken subtiel en ondersteun je kind bij eventuele problemen.

2. Privacy en Datamisbruik

Jongeren delen vaak meer online dan ze beseffen. Door zoekmachines worden foto’s en berichten soms jarenlang opgeslagen, ook als de originele post verwijderd is. Bovendien staan privacy-instellingen op veel profielen nog standaard openbaar, waardoor persoonlijke informatie toegankelijk blijft voor onbekenden.

 

Tips:

  • Controleer samen met jongeren de privacyinstellingen van hun accounts.
  • Leer hen het belang van “dobbelsteendenken”: Denk altijd na of een bericht over vijf jaar je nog steeds zou representeren.
  • Gebruik 2-factor-authenticatie (2FA) om accounts beter te beveiligen.

3. Sociale druk en zelfbeeld

Jongeren spiegelen zichzelf online aan de prestaties of het uiterlijk van anderen. Influencers en vrienden die een perfect leven lijken te hebben, kunnen leiden tot onzekerheid en gevoelens van ontoereikendheid. 86% van de jongeren geeft aan dat sociale media hen onder druk zet om ‘perfect’ te zijn.

 

Tips voor ouders en begeleiders:

  • Bespreek met jongeren dat sociale media slechts de ‘highlight reel’ van iemands leven is.
  • Moedig hen aan om zowel online als offline activiteiten te ondernemen die hen zelfvertrouwen geven.
  • Introduceer accounts die positiviteit en diversiteit uitstralen, zoals body positivity-pagina’s of educatieve influencers.

4. Seksueel misbruik online

Mensen met slechte bedoelingen, zoals online groomers, maken misbruik van de onschuld en het vertrouwen van kinderen in chatrooms en op gameplatforms. Ze lokken slachtoffers vaak via schijnbaar onschuldige interacties. Het gevaar zit niet alleen in onbekenden; ook online ‘vrienden’ kunnen grooming-technieken toepassen.

 

Tips:

    • Stimuleer kinderen om alleen te webcammen/videochatten met mensen die ze ook in het echte leven kennen.
    • Bedek webcams met een sticker als deze niet gebruikt wordt.
    • Bespreek openlijk onderwerpen zoals sexting en de risico’s daarvan.

5. Nepnieuws en misleidende informatie

Bijna de helft van de jongeren haalt nieuws hoofdzakelijk van sociale media. Helaas worden ze daarbij vaak blootgesteld aan desinformatie, algoritmische bubbels en complottheorieën. Tijdens recente crises, zoals de COVID-pandemie, werden jongeren extra kwetsbaar voor foute informatie.

 

Tips:

  • Leer jongeren kritisch te denken door hen te vragen: “Waar komt deze informatie eigenlijk vandaan?” en te controleren of het uit betrouwbare, wetenschappelijke bronnen komt.
  • Stuur nepnieuws nooit door aan anderen om verdere verspreiding te voorkomen.
Illustratie van een persoon die naar zijn telefoon kijkt terwijl een grote, oogvormige camera op een flexibele paal hem observeert, wat het surveillanceaspect van sociale media benadrukt. Gemaakt door Saldesign - grafische vormgeving.
Illustratie door Saldesign: Een persoon die treurig naast een laptop zit, met tekstballonnen met negatieve opmerkingen en boze emoji's die uit het scherm komen, wat de donkere kant van sociale media benadrukt.
Een persoon gebruikt een grote schaar om de woorden 'nepnieuws' tegen een grijze achtergrond door te knippen, wat de inzet van Saldesign aantoont om desinformatie te bestrijden door middel van innovatieve grafische vormgeving. Perfect voor impactvolle berichten op sociale media.

We hebben de afgelopen jaren veel hebben ingezet op sensibilisering, maar wij denken te veel vanuit kwaliteit en expertise, jongeren denken vanuit vertrouwdheid en nabijheid. Onze scholen hebben wel psychologen en er is het CLB, maar die groep zien ze niet als vertrouwd en laagdrempelig.

De positieve krachten van sociale media

Hoewel er gevaren zijn, mogen we de positieve kanten niet vergeten. Social media kunnen jongeren helpen:

 

  • Nieuwe vaardigheden te leren, zoals fotografie, editen en zelfs marketingvaardigheden.
  • Inspiratie op te doen voor hobby’s, educatie of activisme. Denk aan milieubewegingen of welzijnscampagnes gestart door jongeren.
  • Supportgroepen te vinden, bijvoorbeeld voor LGBTQ+-jongeren of jongeren die met mentale gezondheidskwesties worstelen.

Wat kunnen ouders en scholen doen?

Ouders:

  • Maak gebruik van tools zoals Norton Family of Qustodio. Deze apps stellen je in staat om schermtijdlimieten in te stellen en online activiteiten te monitoren.
  • Stimuleer een open gesprek over wat ze online tegenkomen, zonder oordeel.
  • Wijs jongeren op organisaties als Child Focus en Awel, die hen in vertrouwen kunnen helpen.

 

Scholen:

  • Het onderwijs speelt een sleutelrol in mediawijsheid. Help jongeren leren hoe ze sociale media verstandig kunnen gebruiken. Slechts 1 op de 6 scholen beschikt over een socialmediabeleid, terwijl dit noodzakelijk is om jongeren klaar te stomen voor verantwoord digitaal gebruik.
  • Ontwikkel programma’s die jongeren leren omgaan met nepnieuws en digitale valkuilen.
  • Lees meer over dit onderwerp in onze blog “Social Media in het Onderwijs”.

Meer weten?

Wil je dieper ingaan op dit onderwerp of meer leren over de impact van sociale media op jongeren? Bekijk ook onze uitgebreide blogs:

 

 

Social media zijn gekomen om te blijven. Het is aan ons — ouders, opvoeders, en jongeren zelf — om deze krachtige tools op een verantwoordelijke manier te gebruiken. Met bewustzijn, de juiste kennis en praktische toepassingen kunnen we samen de balans vinden tussen de voordelen en uitdagingen van sociale media.

 

Blijf verbonden en blijf leren, zodat de digitale wereld een plek wordt die jongeren niet alleen inspireert, maar ook beschermt.